мысалы: мынадай тізім болсын

qalalar=['Almaty','Aqtobe','Qizilorda','Oral']

осы тізімнен Алматы қаласын экранға шығаратын болсақ алдымен тізім атын және тік жақша ішіне индекс жазамыз.

мысалдан түсінгендеріңіздей индекс 0-ден басталып 3-пен аяқталады. Егер сіз тізім шекарасынан шығып кететін болсаңыз IndexError қатесін аласыз.

Сонымен қатар пайтон тілінде теріс индексті қолдануға болады. Теріс индекс -1 -ден басталады және ол тізімнің соңғы элементін қайтарады.
мысалы:

Сәйкесінше qalalar[-2]  ‘Qizilorda’ , qalalar[-3]  ‘Aqtobe’ -ні шығарады.

Бұл жағдайда да тізімнің шекарасынан шығып кететін болсаңыз  IndexError қатесін аласыз.

Егер сізге әрқашан тізімнің ең соңғы элементін алу керек болса теріс индексті қолданған тиімді. Егер теріс индекс жоқ болса біз былай жасаған болар едік.

Бұл жерде len функциясы тізімнің ұзындығын қайтарады яғни 4-ке тең. Тізім индексі 0-ден басталатын болғандықтан -1 -ге азайттық.

Қиынды

Пайтон тілінде сонымен қатар қиынды(slice) деген түсінік бар. Яғни қиынды көмегімен тізімнен белгілі бір аралықты қиып алуға болады.

Жалпы жазылу ережесі tizim[START:STOP:STEP] бұл жердегі START— басталу индексі және ол берілмесе 0-ден басталады. STOP тізімнің(не объектінің) ұзындығына тең, STEP үнсіз келісім бойынша 1-ге тең.

Сонымен қатар бұл параметрлердің кейбірі немесе бәрін жазбауға болады.
Мысалы:

Бұл жерде START және STOP жазылмаған сәйкесінше тізімнің барлық элементтері шығады. Бұл мына жағдаймен тең

0-START, 4-STOP.

Бізге Аqtobe және Qizilorda қалалары керек болса былай жазған болар едік

Бұл жерде байқағандарыңыздай қиындының оң жақ элементі STOP параметріне 1 қадам жетпей тоқтайды.

Үшінші параметр STEP қадам санын қосып көрейік

Тізімнің басынан бастап соңына дейін әрбір екінші элементін шығардық.

Егер сіздің параметрлер тізімнін шекарасынан шығып кетсе сіз бос тізім аласыз

Сонымен қатар параметрі ретінде теріс индекстерді де қолдануға болады

STOP бұл жерде -1 -ге тең сәйкесінше ‘Taraz’ қаласы шықпайды.

Егер сізге кері ретпен шығару керек болса STEP параметріне теріс қадам санын беруге болады. 

Сәйкесінше тізімді төңкеру үшін

Қиындының көмегімен тізімнің бірнеше элементтерін өшіруге және бірнеше элемент қосуға болады. Мысалы:

‘Aqtobe’,’Qizilorda’ қалаларының орнына басқа қалаларды қостық. Егер сізге басқа қалаларды өшірмей жай ғана қосу керек болса

del операциясы арқылы алғашқы үш қаланы тізімнен өшірдік.

Сообщение Индекс және қиынды(slice) появились сначала на iFOR.KZ.

Python тілін енді үйреніп жүргендерге тізіммен жұмыс істеуді жақсылап түсіну маңызды. Бұл мақалада біз дайын функциялар мен әдістерді қолданбай, ең жиі кездесетін операцияларды өз қолымызбен жазып үйренеміз.

1.Тізім элементтерінің қосындысын табу

numbers = [3, 7, 2, 5]
total = 0

for num in numbers:
    total += num

print("Қосындысы:", total)  # 17

Тізімді for циклы көмегімен басынан бастап өтіп шығып, әр элементті бір-бірлеп қосамыз.

2.Ең үлкен элементті табу

numbers = [3, 7, 2, 5]
max_num = numbers[0]

for num in numbers:
    if num > max_num:
        max_num = num

print("Ең үлкені:", max_num)  # 7

Ең бірінші элементті алып, қалғандарымен салыстырамыз

3.Белгілі бір элементтің бар-жоғын тексеру

numbers = [3, 7, 2, 5]
target = 7
found = False

for num in numbers:
    if num == target:
        found = True
        break

if found:
    print(target, "тізімде бар")
else:
    print(target, "тізімде жоқ")

4.Элементтің индексін табу (қай орында тұрғанын)

numbers = [3, 7, 2, 5]
target = 2

for i in range(len(numbers)):
    if numbers[i] == target:
        print(target, "индексі:", i)
        break

Элементтің бірінші кездескен индексін анықтаймыз

5.Белгілі бір элемент неше рет кездесетінін табу

numbers = [3, 2, 7, 2, 5, 2]
target = 2
count = 0

for num in numbers:
    if num == target:
        count += 1

print(target, "саны:", count, "рет кездеседі")

6. Тізімнің ұзындығын табу

items = [10, 20, 30, 40]
length = 0

for _ in items:
    length += 1

print("Ұзындығы:", length)

len() қолданбай, өзіміз санадық.

Бұл жерде біз дайын функцияларды қолданбай, барлығын өзіміз жаздық. Бұл тәсіл – Python логикасын терең түсінудің ең тиімді жолы.

Осы операцияларды жақсылап түсініп, қолдана алсаңыз, келесі қадам — дайын функциялар мен тізім әдістерін және тиімді алгоритмдерді меңгеру!

Сообщение Тізімдерге көп қолданылатын операциялар появились сначала на iFOR.KZ.

Тізімді құру және оған мәндер меншіктеу

Python тілінде тізімдерді төртбұрышты жақшаларға алынған элементтер тізбегі ретінде жазамыз. Мысалы:

numbers = [10, 20, 30, 40, 50]  
print(numbers)  # [10, 20, 30, 40, 50]  

Бұл тізім numbers айнымалысына бірнеше мәнді сақтауға мүмкіндік береді.

Тізім элементтерін шығару(пайдалану)

Тізім элементтеріне олардың индекстері (нөмірлері) арқылы қол жеткізуге болады. Индекстер нөлден басталады:

numbers = [10, 20, 30, 40, 50]  
print(numbers[0])  # 10  
print(numbers[2])  # 30  

Тізімді цикл арқылы өту

Тізімдегі барлық элементтерді for циклы көмегімен шығарып көрейік:

numbers = [10, 20, 30, 40, 50]  
for num in numbers:  
    print(num)  

Программа нәтижесі:

10
20
30
40
50

Егер біз тізім элементтерін индекстері арқылы шығаратын болсақ:

numbers = [10, 20, 30, 40, 50]  
for index in range(len(numbers)):  
    print(numbers[index])  

нәтиже жоғарыдағыдай

Тізімге элемент қосу және жою

Python тізіміне элемент қосу үшін .append() және .insert() әдістерін қолдануға болады:

numbers = [10, 20, 30]  
numbers.append(40)  # Соңына 40 санын қосамыз  
numbers.insert(1, 15)  # 1-орынға 15 санын қоямыз  
print(numbers)  # [10, 15, 20, 30, 40]  

Тізімнен элементті жою үшін .remove(), .pop(), немесе del операторын қолданамыз:

numbers.remove(20)  # 20 санын өшіру  
print(numbers)  # [10, 15, 30, 40]  

numbers.pop(2)  # 2-индекстегі элементті өшіру  
print(numbers)  # [10, 15, 40]  

# del көмегімен элементті жою  
del numbers[1]  
print(numbers)  # [10, 40]  

Сообщение Тізімдер (Lists) появились сначала на iFOR.KZ.